Forex Nedir? Döviz Piyasası Nasıl İşler

Bir bakışta

Günlük işlem hacmi

9,6 trilyon dolar (BIS, Nisan 2025)

Doların taraf olduğu işlemler

%89 (Nisan 2025)

En büyük işlem merkezi

Birleşik Krallık, %38 (Nisan 2025)

İşlem saatleri

Hafta içi 24 saat

Forex piyasası nedir?

Bir döviz başka bir dövizle her değiştirildiğinde (yurt dışına çıkan birinin avro alması, bir şirketin Çinli tedarikçisine yuan ödemesi, bir merkez bankasının rezervlerini yönetmesi ya da bir yatırımcının dolar üzerine pozisyon alması) bu işlem döviz piyasasında, yani forexte gerçekleşir.

Forex piyasası ne kadar büyük?

Uluslararası Ödemeler Bankası (BIS), piyasayı üç yılda bir yaptığı Üç Yıllık Merkez Bankası Anketi ile ölçer. Nisan 2025 verileri:

Ölçüt	Rakam
Günlük ortalama işlem hacmi	9,6 trilyon dolar (2022’ye göre %28 artış)
Spot işlemler	Günlük 3 trilyon dolar (hacmin %31’i)
ABD dolarının taraf olduğu işlemlerin payı	%89
İşlemlerin Birleşik Krallık’ta yapılan payı	%38

Spot ve türev: dövizlerin işlem görme biçimleri

“Forex” birkaç farklı işlem türünü kapsar. En basiti spot işlemdir; diğerleri değeri gelecekteki bir tarihteki kura bağlı olan türev ürünlerdir. Nisan 2025 BIS rakamları:

Araç	Nedir	Günlük hacim
Spot	Bugünkü kurdan değişim; normalde iki iş günü içinde takas edilir	3,0 trilyon dolar (%31)
Döviz swapları	Dövizleri bugün değiştirip sonra anlaşılan kurdan geri değiştirmek; ağırlıklı olarak bankalar fonlama ve riskten korunma için kullanır	4,0 trilyon dolar (%42)
Vadeli işlemler (forward)	Gelecekteki tek bir değişim için kuru bugünden sabitlemek; şirketler kur riskinden korunmak için kullanır	1,8 trilyon dolar (%19)
Opsiyonlar	Anlaşılan kurdan değişim yapma hakkı (ama zorunluluğu değil)	yaklaşık %7

Bireysel yatırımcılar nerede duruyor: Bireysel forex, ülkeye göre sürekli yenilenen spot sözleşmeler ya da CFD’ler (fark sözleşmeleri) olarak sunulur. İkisi de spot fiyatları izler ama nakit olarak kapanır (döviz fiilen teslim edilmez) ve açık pozisyonlar her gece bir sonraki güne devredilir. Gecelik swap (rollover) ücretleri buradan doğar (swap nedir). Bu bireysel hesap ücretleri, yukarıdaki tablodaki bankalar arası döviz swaplarıyla aynı şey değildir. Türkiye’de Borsa İstanbul’un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’nda (VİOP) işlem gören döviz vadeli kontratları ise kurlar üzerinden işlem yapmanın standartlaşmış, borsada işlem gören bir başka yoludur.

Dövizler neden parite hâlinde işlem görür?

“Avroyu” tek başına alamazsınız: bir dövizi her zaman bir başkasını satarak alırsınız. Bu yüzden forex fiyatları parite olarak verilir:

Bir fiyatı okumak

EUR/USD = 1,0850, bir avronun 1,0850 ABD doları ettiği anlamına gelir.

• EUR baz dövizdir (alıp sattığınız döviz).
• USD karşıt dövizdir (fiyatın ifade edildiği döviz).

Aynı mantıkla USD/TRY = 49,00 (örnek fiyat), bir doların 49,00 Türk lirası ettiği anlamına gelir.

EUR/USD 1,0900’e yükselirse avro dolar karşısında değer kazanmış olur. Fiyat değişimleri pip ile ölçülür (pip nedir).

Fiyatlar forex platformlarında genellikle ondalık ayracı olarak nokta ile gösterilir (1.0850). Bu yazıda Türkçe yazım kuralına uyarak virgül kullanıyoruz.

Forexte kimler işlem yapar?

• Bankalar ve piyasa yapıcılar: piyasanın çekirdeğidir; birbirleriyle ve müşterileri adına işlem yaparlar.
• Şirketler: ihracat gelirlerini çevirir, ithalat ödemelerini yapar.
• Yatırımcılar ve fonlar: yabancı varlık alır, kur riskinden korunur.
• Merkez bankaları: rezervlerini yönetir ve zaman zaman kendi paralarını etkilemek için piyasaya müdahale eder.
• Bireysel yatırımcılar: aracı kurumlar üzerinden, genellikle kaldıraçla spekülatif işlem yapan kişilerdir (kaldıraç nedir).

Forex piyasası nasıl çalışır?

Forex merkezi olmayan, hafta içi 24 saat açık bir piyasadır. Merkezi bir borsası yoktur. Tezgâhüstü (OTC) bir piyasadır: fiyatlar dünya genelindeki bankalar, aracı kurumlar ve elektronik platformlardan oluşan bir ağda oluşur. Bir finans merkezi kapanırken bir başkası açılır; bu yüzden piyasa New York saatiyle pazar akşamından cuma akşamına kadar kesintisiz işler. Bireysel yatırımcı olarak bir işlemin adım adım nasıl açılıp kapandığını, kâr ve zararın nasıl hesaplandığını Forex nasıl çalışır? yazımızda anlatıyoruz.

Türkiye saatiyle bu, piyasanın pazartesi gece yarısı civarında (ABD yaz saatinde 00:00, kış saatinde 01:00) açılıp cumartesi gece yarısı civarında kapanması demektir. Türkiye yıl boyunca UTC+3 kullandığı için bu saatler ABD’nin yaz saati uygulamasına göre bir saat kayar. Canlı seans saatleri için forex piyasa saatleri aracımıza bakın.

Forexte sadece döviz mi işlem görür?

Bireysel forex işlemleri paritelerle başladı ve pariteler hâlâ işin merkezinde. Ancak yıllar içinde birçok “forex aracı kurumu” çok varlıklı işlem platformlarına dönüştü. Aynı hesap ve platformdan çoğu zaman şunlarda da işlem yapılabilir:

• Değerli metaller: altın (XAU/USD, yani ons altın) ve gümüş (XAG/USD) paritelere çok benzer şekilde fiyatlanır ve işlem görür.
• Hisse endeksleri: örneğin ABD 500, Almanya 40 veya Japonya 225; fiyatları çoğunlukla endeks vadeli kontratlarından türetilir.
• Emtialar: petrol, doğal gaz ve tarım ürünleri.
• Küresel şirket hisseleri: Apple, Microsoft veya Tesla gibi.
• Kripto paralar: bazı aracı kurumlar sunar; her ülkede bireysel müşterilere izin verilmez.

Bireysel aracı kurumların birçoğunda bu ürünler fark sözleşmesi (CFD) olarak işlem görür: dayanak varlığa sahip olmadan fiyatı üzerine işlem yaparsınız.

Kaldıraç sınırları bu farklı riskleri yansıtır ve ülkeden ülkeye değişir. Örneğin Avrupa Birliği’nde ESMA, bireysel müşteriler için kaldıracı majör paritelerde 30:1, majör olmayan paritelerde, altında ve majör endekslerde 20:1, diğer emtialarda ve majör olmayan endekslerde 10:1, tek tek hisselerde 5:1 ve kripto paralarda 2:1 ile sınırlar. Türkiye’deki kurallar farklıdır; SPK kaldıraç sınırı yazımızda ayrıca ele alınır.

Forex Türkiye’de nasıl düzenleniyor?

Türkiye’de kaldıraçlı döviz ve CFD işlemleri 6362 sayılı Sermaye Piyasası Kanunu kapsamında Sermaye Piyasası Kurulu (SPK) tarafından düzenlenir. Bu hizmeti Türkiye’de yerleşik kişilere sunabilecek kuruluşlar ve uygulanacak kurallar (kaldıraç sınırları, teminat şartları gibi) SPK düzenlemeleriyle belirlenir. Kuralların ayrıntısını ve yurt dışındaki kuruluşlarla ilgili durumu Forex Türkiye’de yasal mı? yazımızda açıklıyoruz.

Kurları ne hareket ettirir?

Döviz kurları her bir dövize olan arz ve talebi yansıtır. Başlıca etkenler arasında faiz oranları ve merkez bankası politikası, enflasyon, ekonomik büyüme, dış ticaret akımları, siyasi gelişmeler ve piyasanın genel risk iştahı sayılabilir. Türk lirası gibi gelişmekte olan ülke paralarında ülkeye özgü riskler ve küresel risk iştahındaki değişimler kur üzerinde belirgin bir etki yapabilir.

Forexte bilinmesi gereken temel kavramlar nelerdir?

• Majör, minör ve egzotik pariteler. Majör pariteler ABD dolarını başka bir büyük para birimiyle (EUR, JPY, GBP, CHF, CAD, AUD veya NZD) eşleştirir. Minör ya da çapraz pariteler dolar olmadan iki büyük para birimini eşleştirir, örneğin EUR/GBP. Egzotik pariteler büyük bir para birimini USD/TRY veya USD/ZAR gibi gelişmekte olan bir ülke parasıyla eşleştirir ve genellikle daha geniş spreade sahiptir.
• Alış, satış ve spread. Her fiyatın bir satış (bid) ve bir alış (ask) fiyatı vardır; aradaki fark spreaddir ve çoğu işlemin temel maliyetidir. Ayrıntı: alış satış fiyatı, forex spread nedir.
• Likidite. Bir paritenin fiyatını oynatmadan ne kadar kolay işlem görebildiğidir. Yoğun saatlerde majör pariteler en likit olanlardır ve en dar spreadlere sahiptir.
• İşlem seansları. Gün içinde hareket Sidney ve Tokyo’dan Londra ve New York’a kayar; Londra ile New York’un çakıştığı saatler (Türkiye saatiyle ABD yaz saatinde yaklaşık 15:00 ile 19:00, kış saatinde 16:00 ile 20:00 arası) genellikle en yoğun dönemdir.
• Teminat ve kaldıraç. Aracı kurumlar yatırdığınız paradan büyük pozisyonlar açmanıza izin verir; her işlem için ayrılan tutar teminattır. Ayrıntı: kaldıraç nedir, forex teminat nedir.
• Gecelik devir (rollover). Günlük kesim saatinden sonra açık kalan pozisyonlar ertesi güne devredilir ve faiz farkına bağlı olarak gecelik swap ödenir ya da alınır. Ayrıntı: swap nedir.

Sonraki adımlar

Önce forexin nasıl çalıştığını öğrenin (forex nasıl çalışır), ardından her işlemin temel birimlerini: pip nedir ve lot nedir.