İçeriğe geç
FX Handbook
Forex Temelleri

VİOP ve Forex Farkı: Hangisi Nasıl Çalışır, Karşılaştırma

başlangıç3 dk okumaYazan: FX Handbook Editorial TeamGüncellendi

VİOP, Borsa İstanbul'un vadeli işlem ve opsiyon piyasasıdır; dolar/TL gibi döviz vadeli kontratları standart büyüklükte ve vadeli olarak burada işlem görür, merkezi karşı taraf Takasbank'tır. Forex ise tezgahüstü (OTC) bir piyasadır; bireysel işlemlerde karşı taraf aracı kurumdur, pozisyonların vadesi yoktur ve gece taşınan pozisyona swap uygulanır.

Öne çıkanlar

  • VİOP bir borsa piyasasıdır; forex işlemleri tezgahüstünde, aracı kurumla yapılır.
  • VİOP'ta merkezi karşı taraf Takasbank'tır; forexte karşı taraf genellikle aracı kurumdur.
  • VİOP dolar/TL vadeli kontratı 1.000 dolardır ve her ayın son iş günü sona erer; forex pozisyonlarının vadesi yoktur.
  • VİOP normal seansı 09:20-18:10'dur; forex hafta içi 24 saat açıktır.
  • SPK'nın 10:1 kaldıraç ve 50.000 TL kuralı tebliğin kaldıraçlı işlemler (forex ve tezgahüstü CFD) hükümlerinde yer alır (18 Ekim 2026 itibarıyla); VİOP sözleşmelerinin teminatını Takasbank belirler.

Bir bakışta

VİOP
Borsa İstanbul, standart vadeli sözleşme
Karşı taraf
VİOP’ta Takasbank, forexte genellikle aracı kurum
Dolar/TL kontratı
1.000 dolar
Kâr ve zarar
VİOP’ta her gün sonu uzlaşmayla

VİOP nedir?

VİOP, Borsa İstanbul’un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası’dır ve 2012’den beri faaliyettedir. Endeks, tek hisse, döviz ve kıymetli maden gibi varlıklar üzerine standart vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada alınıp satılır. Borsa İstanbul SPK’nın gözetimindedir; VİOP’ta gerçekleşen işlemlerde merkezi karşı taraf Takasbank’tır: alıcıya karşı satıcı, satıcıya karşı alıcı konumuna geçer.

Forex ise merkezi bir borsası olmayan, bankalar ve aracı kurumlar arasında işleyen tezgahüstü (OTC) bir piyasadır. Bireysel yatırımcı forex işlemini bir aracı kurum üzerinden yapar ve karşı taraf genellikle o aracı kurumdur: forex nedir, CFD nedir.

Karşı tarafta kim var: VİOP’ta Takasbank alıcı ile satıcı arasına merkezi karşı taraf olarak girer; sözleşmeler standarttır, vadesi vardır ve her gün uzlaşılır. Bireysel tezgahüstü forexte yatırımcı aracı kurumun platformunda işlem yapar ve karşı taraf genellikle aracı kurumdur; vade yoktur, gece taşınan pozisyona swap uygulanır.
Borsa İstanbul SPK’nın gözetimindedir. Borsa İstanbul, Takasbank ve SPK mevzuatına göre, 18 Ekim 2026 itibarıyla.

VİOP ve forex karşılaştırması

VİOP (döviz vadeli) Forex (tezgahüstü)
Piyasa Borsa İstanbul Tezgahüstü, aracı kurum platformu
Karşı taraf Takasbank (merkezi karşı taraf) Genellikle aracı kurum
Ürün Standart vadeli sözleşme Vadesiz pozisyon (çoğunlukla CFD)
Dolar/TL büyüklüğü 1 kontrat = 1.000 dolar Esnek, 0.01 lot = 1.000 dolar
Vade Var; dolar/TL’de her ayın son iş günü Yok; gece taşınan pozisyona swap
İşlem saatleri 09:20-18:10 Hafta içi 24 saat
Teminat ve kaldıraç Takasbank kurallarıyla, portföy bazında SPK yetkili kuruluşlarda en fazla 10:1, asgari 50.000 TL
Kâr ve zararın hesaba geçişi Her gün sonunda uzlaşma fiyatıyla Pozisyon kapanınca (açıkken varlıkta görünür)
Fiyat sınırı Günlük ±%10 (dolar/TL) Yok

Borsa İstanbul, Takasbank ve SPK mevzuatına göre, 18 Ekim 2026 itibarıyla.

VİOP’ta hangi döviz kontratları var?

Borsa İstanbul’un döviz vadeli işlem sözleşmeleri arasında dolar/TL (1.000 dolar), avro/TL (1.000 avro), EUR/USD (1.000 avro) ve GBP/USD (1.000 sterlin) bulunur; hepsi nakit uzlaşmalıdır. Dolar/TL için fiziki teslimatlı bir sözleşme de vardır. Kıymetli madenlerde gram altın (1 gram, TL cinsinden) ve ons altın (1 ons, dolar cinsinden) vadeli sözleşmeleri işlem görür.

VİOP dolar/TL vadeli kontratı (örnek fiyatlar)

Varsayımlar: 1 kontrat dolar/TL vadeli, 49,500’den alınıyor, maliyetler hariç.

  • Kontrat büyüklüğü 1.000 dolar olduğu için fiyattaki her 0,001 TL’lik hareket kontrat başına 1 TL eder.
  • Fiyat 49,600’e çıkarsa: 0,100 × 1.000 = 100 TL kâr; 49,400’e düşerse 100 TL zarar.
  • Kâr ve zarar pozisyon kapanmayı beklemeden her gün sonunda uzlaşma fiyatıyla hesaba yansır.
VİOP dolar/TL vadeli kontrat örneği: 1 kontrat 1.000 dolar, 49,500’den alınıyor; her 0,001 TL’lik hareket kontrat başına 1 TL eder; fiyat 49,600’e çıkarsa 100 TL kâr, 49,400’e düşerse 100 TL zarar; kâr ve zarar her gün sonunda uzlaşma fiyatıyla hesaba yansır.
Örnek fiyatlar, maliyetler hariç. Vadeli fiyat genellikle spot dolar/TL kurundan farklıdır ve vade yaklaştıkça spota yakınlaşır.

Vadeli fiyat, faiz farkı nedeniyle genellikle spot dolar/TL kurundan farklıdır ve vade yaklaştıkça spota yakınlaşır. Sözleşmenin son işlem günündeki uzlaşma fiyatı, Borsa İstanbul’a göre TCMB’nin o gün saat 15:30’da açıkladığı dolar alış ve satış kurlarının ortalamasıdır. Forexteki dolar/TL paritesi: dolar/TL.

Teminat ve kaldıraç farkı

Her iki üründe de pozisyonun tamamı yerine teminat yatırıldığı için kaldıraç vardır; ama kuralların kaynağı farklıdır:

  • Forex (kaldıraçlı işlemler): SPK’nın III-37.1 sayılı Tebliği, döviz ve kıymetli madenlerin teminat karşılığında kaldıraçlı olarak elektronik platformda alım satımını “kaldıraçlı işlem” olarak tanımlar. Tezgahüstü fark kontratları (CFD) da bu hükümlere tabidir. Bu işlemlerde (18 Ekim 2026 itibarıyla) pozisyon açılışında kaldıraç 10:1’i geçemez ve işleme başlamak için asgari 50.000 TL teminat yatırılır: SPK kaldıraç sınırı.
  • VİOP: Tebliğ, kaldıraçlı işlemler dışında kalan türev araçlara aracılığı ayrıca düzenler (madde 25). VİOP’ta teminat, Takasbank’ın merkezi karşı taraf mevzuatıyla ve portföy bazında hesaplanır; kâr ve zarar her gün sonunda hesaplara yansıtılır ve gerekli teminatın altına düşen hesaplara teminat tamamlama çağrısı yapılır.

Kullanılan teminat ve kaldıraç oranı aracı kuruma ve sözleşmeye göre değişebileceği için işlemden önce aracı kurumunuzdan güncel teminat tutarını öğrenin. Teminatın genel mantığı: teminat nedir.

VİOP ve forexin ortak riskleri

  • Kaldıraç kaybı büyütür: küçük bir fiyat hareketi teminata göre büyük bir kayba dönüşebilir: kaldıraç nedir.
  • Teminat tamamlama: her iki üründe de teminat yetersiz kalınca pozisyonlar kapatılabilir: margin call nedir.
  • Kur riski: dolar/TL’deki sert hareketler ve haber anları her iki üründe de fiyatı hızla değiştirebilir.

Forex işlemlerinin Türkiye’deki yasal çerçevesi: Forex Türkiye’de yasal mı?

Ücretsiz e-posta kursu

5 Günde Forex Risk Yönetimi

Beş günlük ücretsiz e-posta kursu: işlem başına risk, zarar durdur, lot hesabı, risk ödül oranı ve drawdown; her gün çözümlü bir örnekle.

Sık sorulan sorular

VİOP nedir?

VİOP, Borsa İstanbul'un Vadeli İşlem ve Opsiyon Piyasası'dır. Endeks, hisse, döviz ve kıymetli maden gibi varlıklar üzerine vadeli işlem ve opsiyon sözleşmeleri burada işlem görür; merkezi karşı taraf Takasbank'tır.

VİOP mu forex mi?

İkisi farklı ürünlerdir; hangisinin uygun olduğu amaca bağlıdır. VİOP borsada, standart kontratlarla, vadeli olarak ve merkezi karşı taraf olarak Takasbank'ın yer aldığı bir yapıda işler; forex tezgahüstünde, 24 saat ve vadesiz işler, karşı taraf aracı kurumdur. Bu sayfa birini önermez; farkları karşılaştırır.

VİOP dolar kontratı kaç dolar?

Borsa İstanbul'un dolar/TL vadeli işlem sözleşmesi 1.000 ABD dolarıdır. En küçük fiyat adımı 0,001 TL'dir, yani kontrat başına 1 TL (18 Ekim 2026).

VİOP işlem saatleri nedir?

Borsa İstanbul'a göre normal seans 09:20-18:10, yarım günlerde 09:20-12:40'tır. 19:00-23:00 arasındaki akşam seansı Borsa İstanbul'a göre endeks, metal ve döviz cinsinden kıymetli maden vadelileri içindir; yarım günlerde yapılmaz (18 Ekim 2026).

VİOP'ta kaldıraç var mı?

Vadeli işlemlerde kontratın tamamı yerine teminat yatırıldığı için fiilen kaldıraç vardır. Teminat Takasbank'ın merkezi karşı taraf kurallarıyla, portföy bazında hesaplanır; SPK'nın forexteki 10:1 kuralı tebliğin kaldıraçlı işlem hükümlerinde yer alır (18 Ekim 2026 itibarıyla).

VİOP'ta kâr ve zarar ne zaman hesaba geçer?

Takasbank'ın prosedürüne göre gün sonunda uzlaşma fiyatı belirlenir ve kâr ya da zarar hesaplara yansıtılır; gerekli teminatın altına düşen hesaplara teminat tamamlama çağrısı yapılır.

Kaynaklar

  1. VIOP (Derivatives Market), Borsa İstanbul
  2. FX Futures, Borsa İstanbul
  3. Physically Delivered FX Futures, Borsa İstanbul
  4. Precious Metals Futures, Borsa İstanbul
  5. VİOP sıkça sorulan sorular (işlem saatleri ve teminat), Borsa İstanbul
  6. VİOP Takas ve Merkezi Karşı Taraf Hizmetleri Prosedürü, Takasbank
  7. Yatırım Hizmetleri ve Faaliyetleri ile Yan Hizmetlere İlişkin Esaslar Hakkında Tebliğ (III-37.1), güncel metin, Mevzuat Bilgi Sistemi (T.C. Cumhurbaşkanlığı)

İlgili yazılar

Sözlük terimleri

İlk yayın 18 Ekim 2026. Son doğruluk kontrolü 18 Ekim 2026.Bu yazı yalnızca eğitim amaçlıdır ve yatırım tavsiyesi değildir.